Психологиялык ишмердүүлүк жөнүндө мыйзам - билим берүүдө эмне өзгөрөт
Жогорку Кеңештин депутаты Эльвира Сурабалдиева демилгелеген "Психологиялык ишмердүүлүк жана психологиялык жардам жөнүндө" мыйзам долбоору жумушчу топто долбоорду берене-беренеси боюнча талкуулоонун негизги этабынан өттү. Документке өзгөртүүлөр киргизилгенден кийин коомдук талкууга чыгарылат.
Долбоордогу негизги маселелердин бири - психологдорду даярдоого коюлган талаптар. Адис кандай билимге ээ болушу керек, магистратура базалык даярдыкты алмаштыра алабы жана мындан аркы кесиптик өнүгүү кандай уюштурулушу керек? Бул тууралуу VB.KG жогорку билим берүү системасынын өкүлдөрү менен сүйлөштү.
Психологду даярдоо эмнеден башталышы керек
Психологдун базалык билиминин деңгээли мыйзам долбоорун талкуулоодогу талаштуу маселелердин бири болуп калды. Башка адистик боюнча жогорку билим алган адам психология боюнча магистратурада окуп, тиешелүү даярдыкка ээ боло алабы же алгач психология боюнча толук кандуу базалык билим алышы керекпи? Бул суроолорду КРнын Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министрлигинин Укуктук камсыздоо жана эл аралык келишимдер бөлүмүнүн жетектөөчү адиси, мыйзам долбоорун иштеп чыгуу боюнча ведомстволор аралык жумушчу топтун мүчөсү Бексултан Адаевге бердик.
Магистратура базалык психологиялык билимдин ордун баса алабы?
Менин оюмча, психология боюнча магистратурага башка адистиктеги жогорку билимден кийин кабыл алуу маселесине өзүнчө жана кыйла талаптуу мамиле керек.
Магистратура эки жылдан эки жарым жылга чейин созулат жана психологго зарыл болгон билим менен көндүмдөрдүн толук көлөмүн камтый албайт. Базалык билим психологияга киришүүдөн жана анын негизги багыттарынан тартып, нерв системасы, анатомия жана башка зарыл дисциплиналарды үйрөнүүгө чейин ырааттуу даярдыкты камсыз кылат.
Ошондуктан, менин оюмча, базалык психологиялык билим психология боюнча магистратурага тапшыруунун негизги шарттарынын бири болууга тийиш.
ЖОЖдор магистратурага кабыл алуу талаптарын кайра карап чыгууга даярбы?
Мыйзам кабыл алынгандан кийин билим берүү уюмдары колдонуудагы билим берүү программаларын жана ички документтерин талдап, зарыл болгон учурда аларды жаңы талаптарга ылайык келтирүүгө тийиш.
Кыска мөөнөттүү курстарга, тренингдерге жана кайра даярдоо программаларына да өзгөчө көңүл буруу зарыл. Жумушчу топто мындай программалардын өзү эле адамды психолог катары кесиптик ишмердүүлүккө киргизүүгө жетиштүү негиз болбошу керек деген ыкма талкууланды.
Учурда иштеп жаткан адистер үчүн долбоордо өткөөл мезгил каралган. Бул убакыт аралыгында алар өз квалификациясын белгиленген талаптарга ылайык келтире алышат.
Долбоордо ошондой эле ар беш жыл сайын квалификацияны жогорулатуу жана психологдордун бирдиктүү мамлекеттик реестрин түзүү каралган. Бул механизмдер психологдун кесиптик ишмердүүлүгүн баштоодогу талаптар менен гана чектелбестен, адистин квалификациясын бүткүл кесиптик ишмердиги учурунда тиешелүү деңгээлде сактоого багытталат.
Мыйзам кабыл алынгандан кийин билим берүү системасында эмне өзгөрөт?
Билим берүү системасы психологдорду даярдоого байланыштуу талаптарды жана билим берүү программаларын жаңы нормаларга ылайык кайра карап чыгышы керек болот. Кесиптик даярдык диплом алуу менен гана аяктабашы керек.
Мыйзам билим берүү системасынан окуу программаларын формалдуу өзгөртүү менен гана чектелбестен, болочок психолог ар бир даярдык баскычында кандай билимге, көндүмдөргө жана компетенцияларга ээ болушу керектигин так аныктоону талап кылат.
Психолог билимин дайыма жаңыртып, заманбап ыкмаларды өздөштүрүп, кесиптик компетенттүүлүгүн жогорулатып турушу зарыл. Ошондуктан мындан аркы кесиптик өнүгүү сунушталып жаткан жөнгө салуу моделинин маанилүү бөлүгүнө айланат.
Дипломдон кийин кесиптик даярдык уланат
Бирок билимге коюлган талаптар - маселенин бир гана жагы. Даярдыктын мазмуну жана университет болочок психологго практикалык көндүмдөрдү канчалык деңгээлде бере алары да маанилүү. Бул тууралуу мыйзам долбоорун иштеп чыгуу боюнча ведомстволор аралык жумушчу топтун ишине катышкан Бишкек мамлекеттик университетинин психология кафедрасынын окутуучусу Жыргалбек Жакшылыков менен сүйлөштүк.
Магистратура базалык психологиялык билимдин ордун баса алабы?
Бүгүнкү күндө психология боюнча магистратурага психология багытын бүтүргөндөр да, биринчи жогорку билими башка адистик боюнча болгон адистер да тапшыра алышат. Психология боюнча базалык билими бар адис үчүн магистратура буга чейинки кесиптик даярдыгын тереңдетүүгө багытталат.
Ал эми психологияга башка адистиктен келген адам үчүн талаптар башкача болушу керек. Мындай учурда магистратура программасы психология боюнча зарыл болгон базалык даярдыкты камсыз кылууга тийиш.
Бул жерде магистрлик дипломдун болушу эле жетишсиз. Билим берүү программасынын мазмуну, базалык дисциплиналардын көлөмү жана практикалык даярдык да эске алынышы керек.
Психологдун кесиптик өнүгүүсү университеттеги билим берүү менен гана чектелбейт. Бул жерде кошумча окуу, супервизия, интервизия, насаатчылык жана кесиптик өнүгүүнүн башка формалары да маанилүү.
Ошондуктан бакалавриат жана магистратура деңгээлинде даярдыктын жыйынтыгына коюлган талаптарды, анын ичинде билим берүүнүн ар кандай деңгээлдеринин өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен аныктоо зарыл. Ошол эле учурда билим берүү программасынын аталышына гана эмес, анын мазмунуна да баа берүү маанилүү. Анткени ар кайсы ЖОЖдордогу программалар бири-биринен олуттуу айырмаланышы мүмкүн.
Психология боюнча магистратурага кабыл алуу талаптарын өзгөртүү керекпи?
Бул маселе биринчи кезекте магистрдик программалардын мазмунуна жана кесиптик стандарттарга байланыштуу.
Эгер адам психологияга башка кесиптик чөйрөдөн келсе, магистратурада ал кандай көлөмдө базалык даярдык аларын жана бул даярдык кесиптик ишмердүүлүккө коюлган талаптарга жооп берер-бербесин түшүнүү маанилүү.
Диплом алгандан кийин психологдордун кесиптик өнүгүүсүндө кесиптик ассоциациялар да маанилүү роль ойной алат. Алар кошумча билим берүү, супервизия, тажрыйба алмашуу жана кесиптик стандарттарды өнүктүрүү багыттарында иш алып барышы мүмкүн.
Психологдордун квалификациясын жогорулатуу менен ким алектениши керек?
Психология көптөгөн багыттарды камтыгандыктан, бул жерде кесиптик ассоциациялардын ролу чоң болушу мүмкүн. Алар окутуу, квалификацияны жогорулатуу жана супервизия менен алектене алышат.
ЖОЖдор адистин диплом алгандан кийинки кесиптик өнүгүүсүн толугу менен камсыз кыла албайт деп ойлойм, анткени бул процесс практикалык ишмердүүлүк менен түздөн-түз байланыштуу. Ошол эле учурда университеттер практикага көбүрөөк багыт алышы, студенттер үчүн практикалык базаларды камсыз кылышы жана бакалавриат менен магистратурада практикалык даярдыкты күчөтүшү керек.
Диплом алгандан кийинки кесиптик өнүгүүдө кесиптик бирикмелердин ролу басымдуу болушу керек. Ошол эле учурда ассоциациялардын өздөрү да ишинин сапатына коюлган талаптарды жогорулатууга тийиш.
Жаңы ыкма эмнени өзгөртөт?
Мыйзам долбоору психологдун билимине коюлган талаптарды кесиптик ишмердүүлүккө кирүү шарттары жана мындан аркы кесиптик өнүгүү менен байланыштырууну сунуштап жатат.
Долбоорду иштеп чыгууда эң көп талкууланган маселелердин бири - базалык даярдыктын зарыл деңгээлин кантип камсыз кылуу жана ошол эле учурда башка жогорку билимден кийин магистратурада окуу сыяктуу учурдагы билим алуу жолдорун кантип эске алуу.
Ошондуктан мыйзам кабыл алынгандан кийин билим берүү программаларын жаңы талаптарга формалдуу түрдө ылайыкташтыруу менен гана чектелбестен, адис даярдоонун ар бир этабында кандай билим, практикалык көндүм жана кесиптик компетенциялар берилиши керектигин аныктоо маанилүү болот.
Жаңы моделдин натыйжалуулугу бул талаптарды мамлекеттик органдар, билим берүү уюмдары жана кесиптик коомчулук канчалык ырааттуу ишке ашыра аларына жараша болот.
